Мәктәп аның өчен гаиләгә әверелгән

Район җитәкчелеге исеменнән ветеран-педагогны котларга район башкарма комитетының социаль мәсьәләләр буенча беренче урынбасары Сергей Рузанов килде. Ихлас йөрәктән чыккан сүзләр, чәчәкләр, бүләкләр... Әмма бу көнне иң кадерле бүләк рәсми хөрмәтләүләр түгел, кунаклар иде, чал чәчле ханым аларны бүләкләргә караганда да ныграк көтте.

Аның элекке укучылары килде. Икенче чыгарылыш тәрбияләнүчеләре. Алар 2нче Урыссу мәктәбен 1977 елда тәмамлаган. Инде үзләре дә өлкән яшьтә, үзләре дә әбекәй булган ханымнар беренче укытучысын кочаклап, аңа иң изге теләкләрен җиткерде, чәй өстәле артында хатирәләргә бирелда. Ярты гасыр элек булган исемнәр, истәлекле көннәр, мәктәптәге кызыклы хәлләр яңгырады. Укытучы аларны игътибар белән тыңлады, елмайды. Мондый кичләр теләсә нинди бүләктән кадерлерәк.

Чәкән кызы

Антонина Романовна элек Ютазы, хәзер Азнакай районына караган Чәкән авылында туган. Гаиләдә биш бала булган. Икесе сабый чакта ук кызамыктан вафат булган. Бу авыру ул чорда балаларны кырган гына, бу афәт ул чордагы һәр өйгә диярлек кергән. Әтисе Роман Степановичны фронтка алганнар. Кырык дүрттә кара кәгазь килгән. Ул Керчьтә – туган ягыннан бик еракта, диңгез буендагы чит шәһәрдә җирләнгән.

Әнисе балалар белән ялгызы калган. Ул еллардагы юлдашлар – ачлык һәм ялангачлык. Аяк астында нәрсә үсә, шуның белән тукланганнар. Юа, кыргый кишер – шулай да була икән ул, кузгалак, көпшә... Җир биргән барлык нәрсәне ризык иткәннәр. Сыер булмаган: сугыш алдыннан сыерларны авылда бруцеллезлы дип тапканнар һәм юк иткәннәр. Шулай яшәгәннәр – сөтсез, майсыз, үлән ашап һәм өмет белән.

Урыссу

1954 елда гаилә Урысу бистәсенә күчкән. Бирегә җиде сыйныфны тәмамлагач апасы килгән һәм тиздән сеңлесен чакыртып алгач. Аннары әниләре дә күчкән. Антонина АКСКиМда күперле кран машинисты булып эшләгән. Комбинатны аеруча зур җылылык белән искә ала ул. Аңа  финансистлыкка укырга тәкъдим итәләр. Яхшы һөнәр, ышанычлы икмәк. Әмма Антонина укытучы булырга хыыяллана. Һәм була да. Бөгелмә педучилищесында укый, аннары читтән торып Казан пединститутын тәмамлый.

Шул вакыттан алып бөтен гомере балалар белән бәйле. 2нче Урыссу мәктәбендә башлангыч сыйныфлар укытучысы булып эшләгән ул. Кырык ел педагогик стажга ия. Сыйныфлар зур була, балалар күп, һәм һәркайсы аерым караш, аерым сүз, аерым игътибар таләп итә. Ул балаларга алар теләгән нәрсәне бирә ала.

Антонина Романовна кияүгә чыкмый. Теләсә кемгә чыгарга теләми, теләгән кешесе табылмый. Шулай да була. Кеше ялгызлыкны сайламый, үз йөрәгенә тугры булып кала. Әмма ул үзен ялгыз дип хис итми. Якыннары, укучылары бар. Урыссулыларның тоташ буыны аның сыйныфы аша узган, дәфтәрләрдә беренче хәрефләрен чыгарган. Дистә еллардан соң да алар чәчәкләр, хатирәләи белән килә укытучысы янына. Шушы түгелмени чын байлык?

Рус миче һәм ана зирәклеге

Балачагын хәтерләп, Антонина Романовна әнисенә таң кала. Ул балаларына кул күтәрү түгел, тавыш күтәреп тә эндәшмәгән. Бервакыт, үзе өлкәнәйгәч, кызы бу хакта сорый аңардан.

- Мин нәрсә өчен әрлим инде сезне? – дип җавап бирә әнисе. – Тыңлаучан, тырыш балалар идегез.

- Ничек инде, - дип үҗәтлеген дәвам итә Антонина Романовна, - исеңдәме, мич башында шаяра идек гел, тузан күтәрелә иде хәтта?

Ул вакытта зур, җылы, авыл өенең йөрәге булган рус мичләре якканнар. Анда йоклаганнар, җылынганнар, кием киптергәннәр. Һәм, әлбәттә, тузан күтәрелерлек итеп шукланганнар. 

Тамак туклыгы иткәч, уйный идегез, ди әнисе. – Сезне ашата алганыма, сезнең исә уйнарга бераз хәлегез булганга сөенеп туя алмый идем. Гел эш турында гына түгел, ризык турында уйлаганга.

Бу сүзләрдә ачлык елларын кичергән ананың балаларына карата мәхәббәте чагыла. Тынлык һәм балалары тыңлаган өчен түгел, аларның тамагы тук һәм бары тик сабыйлар булганы өчен шатлык чагыла.

Мәңгелек укытучы

Ни генә димә, элек укытучыга аеруча хөрмәт белән караганнар. Аның сүзе закон булган, аңа уку буенча гына түгел, тормыш турында да киңәш сорап килгәннәр. Укытучы – башкалардан күбрәк белгән кеше, аның янына балаларны җитәкләп китергәннәр, аңа иң кадерле кешеләрен ышанып тапшырганнар. Мондый мөнәсәбәт балачактан сеңгән һәм гомер буена калган. Антонина Романовна бу юлны үзе сайлаган. Дан һәм хөрмәт өчен, табыш өчен түгел. Бары тик балалар янәшәсендә булырга теләгән. Һәм бу кырык елга, меңләгән дәрескә, берничә буынга җиткән.

Ул авылда үткәргән ачлык елларын, әтисенең кара кәгазен онытмаган. Әмма педучилище, институт, зур сыйныфлар, хезмәттәшләре, балаларның самими күзләре, буйлы дәфтәрләр педагогик хезмәт ветеранының күңелендә аеруча зур урын били. Иҗат еллары була бу. Яхшы вакыт. Педагог пенсиягә китми дип әйтсәм, арттыру булмастыр. Ул бары тик дәресләр алып барудан туктый, әмма үз тәрбияләнүчеләрендә кала. Аларның язуында, аларның уйлау сәләтендә, игелекле булу осталыгында.