Ике сандугачның ялгыз җыр башкаруы

Шундый гадәт яшәп килә — кемнәр беләндер даими җыелышабыз. Егерме, утыз, хәтта кырык елдан соң да. Чәчләренә чал кергән һәм тормыш тәҗрибәсе туплаган, төрле җирдә хезмәт куйган хатын-кызларыбыз очраша: кайсыдыр инде лаеклы ялда, кемдер әле сафта. Әмма аларның барысын да кайчандыр бер үк тармактагы эш берләштергән. Һәм, әлбәттә, яшьлек чоры. Нәкъ менә шул ташып торган, еш кына көтелмәгән хәлләргә тарырга мәҗбүр иткән яшьлек дәрте. Һәм менә шактый еллар узгач очрашу тантанасы. Мондый да хисле, күңел нечкәртерлек чараның булуы мөмкинме соң? Вакыт инде һөнәри сөялләрне юкка чыгарган, бары тик сагынулы хисләр генә калдырган. Без бит инде өлкән яшьтәге кешеләр! Акыл туплаганнар! Без бит... игелек ияләренә әверелергә тиешбез кебек. Әмма алай түгел икән шул. Җыелдык ниһаять. Һәм дә бу дистә еллар узмаган да сыман. Тышта инде XXI гасыр, ә кечкенә банкет залында исә янә дә торгынлык чоры... Сагынып, өметләнеп көтүләргә карамастан, аралашу мохите куандырмады. Тартылган кыл шикелле, элеккечә киеренке хәлдә калдырды.

Ике сандугач  җырлады 

И бу ике сандугачны! Алар шулкадәр онытылып сайрый башладылар ки, тагын бераз вакыт үтүгә тавыш ярылары өзелер сыман тоелды. Калганнар — шул ук акыллы һәм тормыштан тәмам алҗыган «калганнар» — себерке астында яшеренгән тычканнар кебек утыра бирде. Тыңладылар. Сүз әйтергә дә кыймадылар хәтта ки. Үз хатирәләренә бирелергә курыктылар, чөнки дә «хәтерлисезме?» дип сорау теге солистларның «авторлык хокукларына» һөҗүм буларак бәяләнер иде. Мәгънәсез театр күренешенә охшаш иде бу хәл. Барысы да бөтенесен дә аңлый, ләкин үз рольләрен генә уйный. Бер яктан, уртак эш һәм уртак яшьлек берләштерә. Икенче яклап — беркая да югалмаган ачыктан-ачык низаг. Ул бары тик төпкәрәк кенә укмашкан икән. Кайчандыр коллективны үзләренә ярашлы итеп төзегән лидерлар бүген дә фәкать үзләре өчен табын корды. Ниндидер начар үзләштерелә торган матдә белән сугарылган күрәлмаучанлык, кабул итмәү, үз фикереңне генә алга сөрү һәм тәкәбберлек һәммәсенә киртә корды. Вакыт дәваларга тиештер кебек иде югыйсә. Юк шул — иске масаюлардан алынган яралар әле һаман бимазалый икән.
Ә очрашу шатлыгы соң? Мөгаен, ул кемдәдер булгандыр. Һәрхәлдә, ялгыз җырлаучыларда һәм тиешле паузаларга туры китереп, шул уңайга дөрес сулыш алган кешеләр куангандыр. Калганнар исә, урынсыз рәвештә «очрашу шатлыгы гармониясен» бозудан куркып, дәшми генә утыра бирделәр. Көлкеме? Ихтимал. Көлке һәм моңсу.
Менә шул уртак эшкә ярты гомерен биргән хатын утыра. Аның сөйләр нәрсәсе җитәрлек — балалары, оныклары хакында, беренче компьютерлар барлыкка килгәч, коллектив эшен яңача рәвешкә күчерүе турында, мәсәлән. Башкалар түзмәгән, кул селтәгән чакларда да бирешмәде, сынмады ул. Ләкин... ул дәшми. Чөнки аның язмыш тарихы «ә менә мин ул вакытта шулай дип әйттем...» сөйләменә туры килми. Яисә икенче ханым, кәнфитен әкрен генә чишеп, кашыгы белән артык каты чыңламаска тырышып, торт кисәген алмакчы. Аның да хәтергә төшерер нәрсәсе җитәрлек, тик ул истәлекләре «бөек чорныкы» түгел, бары тик тормышның үзе генә. Ә инде «чорга» караганда тормыш дигәнең артык вак кебек тоела.

Ә хәзер тикшерүгә күчик

Нилектән шулай килеп чыга соң? Ни өчен уртак үткәннәрдән башка берни дә бәйләмәгән кешеләрнең очрашуы иске башлыкларны кабат хөрмәтләүгә кайтып кала? Җавап гади һәм аяусыз: чөнки без — кешеләр. Һәм социаль терлекләр. Хәтта пенсиягә чыккач та, һөнәребезне алыштыргач та, үзебез белән иске рольләрне һаман өстерибез. Туксанынчы елларда «йолдыз» булган кеше егерменче елларда да «йолдыз» булып калырга тели. «Тыйнаграк» кеше исә гадәте буенча микрофон янындагыга урын бирә. Иң көлкесе (һәм иң куркынычы), бу «ялгыз башкаручылар» барысына да шатлык бүләк итүләренә чын күңелдән ышаналар. Алар моны изгелек эшләү кебек тоялар: «Без бит барысын да җыйдык! Без бит аралашу яклы!» Алар инде үзләре кайчандыр (бәлки) газап чиккән «баскынчыларга» әверелгәннәрен дә аңламыйлар. Вакыт андыйларга хакимлек итми чөнки. Тик бер читтә дәшми утыручыларга гына хакимлек итә...
Коллектив — куркыныч нәрсә. Ул хаклы ялга чыккач та таркалмый. Бары тик яңа төсмер генә ала: «ялгыз җырчылар» һәм «салат шытырдавында иске хатирәләргә бирелүчеләр». Тик шулай да... Мәзәк тоелса да, монда нидер бар ич. Бәлки, мәгънә теге сандугачлардан да арттырып кычкыруда түгелдер. Очрашу шатлыгындадыр. Бер-береңә туры карарга. Җыерчыкларны, чал чәчләрне, арыган, әмма тере-саф күзләрне күрергә. Сандугач түгеллегеңә тын гына шатланырга. Үз кайтавазыңнан башка да дөнья белән уртаклашыр нәрсәң бар икәнен тоярга... Әйе, очрашу мохите ифрат киеренке булды. Әйе, ике кеше генә ялгыз җыр башкарды. Әйе, башкалар тын алырга да курыкты. Ләкин кичә ахырында, һәрхәлдә, моңа ышанасы килә, — барысы да урамга чыккач, «дәшмәүчеләр» арасыннан берәү, мөгаен: «Рәхәтләнеп утырдык бит әле» дигәндер. Һәм елмайгандыр. Сандугач елмаюы белән түгел. Үзенчә. 
Нәкъ шушы урында нокта куясы килә. Без бит һаман да элеккечә. Һаман да теге яки бу төркемгә бүленәбез. Әмма ләкин, бәйрәм өстәле артында гына булса да, «үзеңчә эш итүдән» туктарга вакыттыр? Сандугачларга җырларга ирек бирмичә, бу еллар дәвамында һәрдаим дәшми калучыларга сүз бирик ниһаять. Ахыр чиктә, аларның да әйтер сүзләре бардыр. Һәм бу «мин барысын да ничек буйсындырдым» турындагы чираттагы тарихка карый күпкә кызыклырак булачак.