Балалар – телефонда, әти-әниләре читтә
Һөнәри бәйрәм

Балалар – телефонда, әти-әниләре читтә

Халыкара логопед көне кысаларында китаплар һәм телефоннарның сабый балаларның сөйләменә ничек тәэсир итүен аңлатырга тырышып карарбыз.

Белгечләр фикере буенча, бүгенге заманда балаларның сөйләм үсеше мәсьәләсе бик кискен. Элек сөйләм кимчелекләре сирәк очраса, хәзер моның киресе гадәти күренешкә әверелеп бара. Ни өчен замана балалары үткәндәге яшьтәшләренә караганда начаррак сөйләшә һәм моны төзәтеп буламы? Бу хакта Урыссу 3нче балалар бакчасы педагог-логопеды Нина Токарева белән әңгәмәләшәбез.

Нина Николаевна - 37 ел педагогия стажына ия кеше. Үз вакытында ул Алабуга дәүләт пединститутының мәктәпкәчә белем бирү факультетын тәмамлаган. Хезмәт юлын «Электросоединитель» заводының балалар бакчасында башлаган, ул чорда хезмәткәрләр күпләп декрет ялына киткән. Яшь белгеч нинди генә белгечлек буенча эшләмәгән: музыка җитәкчесе дә, мөдир һәм тәрбияче дә  булган. 1996 елда Мәскәү дәүләт педуниверситетын читтән торып тәмамлап, логопед дипломына ия булган. Нина Николаевна психолог булырга теләгән, әмма логопед һөнәренә районда ихтыяҗ зур булган.

Чарадан Фото

Чүпрәкләрдән гаджетлар: ни өчен экран әнинең әкиятен алмаштырмый

- Сабыйлар белән күп еллар эшлисез, узган еллар һәм бүгенге балалар арасында аерма бармы? - дип сорау бирәм язмабыз каһарманына.

- Белгечлегемнән чыгып җавап бирсәк, статистика борчулы. Элек төркемдәге 25 тәрбияләнүченең, әйтик,  икесенең сөйләме начар булса, бүген - киресенчә. 20 кешелек төркемдә икесе генә дөрес сөйләме белән мактана ала. Калганнары ярдәмгә мохтаҗ. 

- Бу күренешнең сәбәбе нидә?

- Балалар телефоннарда утыра. Җитмәсә, бик иртә яшьтән. Әти-әниләре әкият укымый. Бу күңелсез хәл. Дәресләрдә балаларга шалкан турындагы әкияттән сурәт күрсәтеп, бабай нәрсә тарта дип сорасаң, беркем дә шалкан дип җавап бирә алмый. Суган дип әйтергә мөмкиннәр. Буратино, Мальвина, мәче Леопольд кебек персонажларны белмиләр. Бу нәрсә турында сөйли? Әти-әниләр китаплар укымый, сурәтләрне аңлатмый. Ә бит бу сөйләм үстерүнең мөһим өлеше: бала әнисе артыннан кабатлый, үзе сөйли. Бу күз хәрәкәте  рефлекслары бирә. Телефонга гына карап утырсаң, баланың карашы бер генә ноктага - телефон экранына гына төбәлә.

Кишер урынына Блендер: йомшак ризык ничек сөйләшергә комачаулый

Токарева сүзләре буенча, көнкүрештә миксер һәм блендерлар куллануны исәптән сызып ташларга ярамый. Балалар каты ризык кимерми,  чәйнәми. Аларга алманың кабыгын чистартып бирәләр, виноград төшләрен чыгаралар. Артикуляция аппараты эшләсен өчен тел генә түгел, яңак, казна сөякләре эшчәнлеге дә мөһим. Психологлар фикеренчә, памперсларны озак куллану да балаларны җавапсызлыкка өйрәтә.

Чарадан Фото

Әйткәндәй, язмабыз каһарманының әнисе Софья Михайловна Токарева да педагог булган: Урыссу 6нчы балалар бакчасында (Урыссу православие чиркәве янында урнашкан)  музыка җитәкчесе һәм мөдир булып эшләгән. Нина Николаевна балалар белән эшләү турында ишетеп кенә белә дип әйтеп булмый димәк. Күпмедер дәрәҗәдә гаилә династиясе бу. Нина Токарева балачак мәдәниятеннән бераз читкә тайпылу мәсьәләсен күтәрә. Бүген без санлы революция җимешләреннән авыз итәбез: экран балага китапны һәм хәтта әнисенең бишек җырын алыштыра.

Чыннан да үткәнгә кире кайту кирәк микәнни? Юктыр дип уйлыйм. Цивилизация мөмкинлекләреннән баш тартырга кирәкми. Эш башкада: ата-аналарны телефон операторлары түгел, чыннан да әти һәм әниләр булырга ничек өйрәтергә? Сабый «р» һәм «л» өннәрен ачык итеп әйтсен өчен кыйммәтле кушымталар түгел, гади аралашу кирәк: йоклар алдыннан бишек җыры җырлау, сурәтләр карап, бергәләп китап уку, пюре урынына каты кишер һәм вакытны күзгә-күз карап, фәкать аның белән бергә үткәрү (аерым бер экранга күз төбәп түгел).

Бүгенге язмабызда яңгыраган фикер: гаиләгә тере аралашуны кайтармасак, логопедлар профилактика өчен түгел, “ашыгыч ярдәм” режимында эшләячәк. Әкиятләр һәм бишек җырын кайтару – артка бер адым түгел, балаларыбызның сәламәт киләчәгенә бер адым. Моны балалар бакчасыннан түгел, бишектән башларга кирәк.

Сүз уңаенда

Районыбызда сөйләме бозылган балаларга ярдәм системасы төзелгән: 17 балалар бакчасында тәрбияләнүчеләргә алты логопед квалификацияле ярдәм күрсәтә. Урыссу башлангыч мәктәбендә дә логопедия хезмәте эшли. Шул рәвешле, баланың сөйләмен дөрес үстерү турындагы хәстәрлек мәктәпкәчә белем бирү оешмасыннан мәктәпкә күчү чорында да өзеклексез булып кала.


Нет комментариев